आधुनिक युगात शिक्षकांची बदलती भूमिका

 आधुनिक युगात शिक्षकांची बदलती भूमिका-

          रविवारचा दिवस होता. जानेवारी महिन्यात इलेक्ट्रोचे प्रदर्शन होते. सहज पाहून तरी यावं म्हणून बाहेर पडलो. इलेक्ट्रोच्या प्रदर्शनात बरीच गर्दी होती. सुमारे तीनशे स्टॉल होते. एका स्टॉलमध्ये एक नवदांपत्य वॉशिंग मशीन खरेदी करण्यासाठी आले होते. प्रत्येक मशिनमध्ये वेगळे नवीन काय आहे याची चौकशी करत होते. सध्या मोबाईल मध्ये 3जी, 4जी, 5जी असे वेगवेगळे प्रकार आहेत. त्याचप्रमाणे ते नवदांपत्य वॉशिंग मशीन मध्ये काय नाविन्य आहे ते पाहत होते. थोडे पुढे गेल्यानंतर डिजिटल फलक, डिजिटल डायस, ब्लूटूथ स्पीकर दिसले. अचानक मनात विचार आला की, प्रत्येकाला आधुनिकतेचा ध्यास लागला आहे. एखाद्या कंपनीने एखादी वस्तू नवीन टेक्निकली बनवली की, ती वस्तू घेण्यासाठी लोकांची गर्दी पडते त्या वस्तूची खरेदी करण्याकडे लोकांचा कल वाढतो.

         आधुनिक काळामध्ये शाळांनाही कंपन्याप्रमाणे महत्त्व आले आहे. शिक्षण ही निरंतर चालणारी प्रक्रिया असून त्यामध्ये अध्यापन करण्याची पारंपरिक पद्धत समाज स्वीकारण्यास तयार होत नाही. शाळेचा दर्जा हा शिक्षकांवर अवलंबून असतो. शिक्षक हा विद्यार्थ्यांचा कल, आवड व त्यांच्यातील क्षमता ओळखून त्याला यशस्वी करण्यासाठी प्रयत्न करत असतो. जगात कुठेही गेलो तरी शिक्षकांचा आदर होत असतो. विद्यार्थ्यांची भावी स्वप्ने प्रत्यक्षात उतरवण्यासाठी शिक्षक नेहमीच प्रयत्नशील असतो. कुंभार ज्याप्रमाणे मातीच्या गोळ्याला आकार देऊन त्याचे सुंदर अशा मडक्यात रूपांतर करतो. परंतु आधुनिकतेच्या दृष्टीने विचार केला तर त्या मातीच्या गोळ्याला आकार देताना कौशल्याचा वापर करून, नक्षीकाम कोरीव काम करून फ्लॉवरपॉटमध्ये त्याचे रूपांतर करावयाचे आहे. काळानुसार शिक्षण प्रक्रियेत देखील बदल होत आहे त्याप्रमाणे शिक्षकांनी देखील आपल्यामध्ये आवश्यक ते सर्व बदल घडवून आणणे अपेक्षित आहे.

   पारंपरिक शिक्षणपद्धती व आधुनिक शिक्षणपद्धती यामध्ये फार मोठा बदल घडलेला आपल्याला पाहायला मिळतो. कारण पूर्वीच्या काळी खडू-फळा याद्वारे शिक्षण दिले जात होते, परंतु आज डिजिटल फळ्यांचा तसेच विविध ॲप्स, प्रोजेक्टर, स्मार्ट बोर्ड आदींचा वापर केलेला दिसून येतो. विविध शाळांमध्ये नवनवीन तंत्रज्ञानाचा वापर केला जात आहे.                            

         काळानुसार हा बदल शिक्षकांनी स्वीकारणे गरजेचे आहे. संगणक, लॅपटॉप, मोबाईल इत्यादी साधनांचा वापर आपण बऱ्याच काळापासून करत आहोत. तंत्रज्ञानाचा खरा उपयोग आपल्याला कोरोना महामारीचे महासंकट आल्यानंतर चांगला समजला कारण, सर्व व्यवहार त्या काळात ऑनलाइन झाले. शाळा बंद होत्या मात्र आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या वापरामुळे शिक्षण अविरतपणे सुरू ठेवता आले. ऑनलाइन तास घेण्यासाठी शिक्षकांनी विविध ॲप्स, स्मार्ट बोर्ड यांचा उपयोग करून व्हिडिओ निर्मिती कशी करावी या सर्व नवीन गोष्टींचा स्वीकार केला व स्वतःमध्ये बदल केला. यापुढील काळात नवीन बदल स्वीकारून शिक्षण सुरू ठेवणे ही खरी शिक्षकांची कसोटी आहे.

        आधुनिक काळात शिक्षकाला अपडेट राहणे गरजेचे आहे. विद्यार्थ्याला बाहेरच्या जगाची ओळख करून दिली पाहिजे. तंत्रज्ञानाच्या मदतीने त्याला ज्ञान दिले पाहिजे. विविध नाविन्यपूर्ण उपक्रम घेऊन मुलांच्या कला कौशल्यांचा विकास केला पाहिजे. मुलांना फक्त वर्गातच अध्यापन न करता बाहेर मैदानावर खेळातून आणि कृतींतूनही अध्यापन केले पाहिजे. सध्या शैक्षणिक तंत्रज्ञानात ई-लर्निंग, ई-कन्टेन्ट, व्हर्च्युअल क्लास याचा वापर करून शिकवले जाते. या सर्व गोष्टीचे ज्ञान शिक्षकांनी आत्मसात करून स्वतः तंत्रस्नेही बनले पाहिजे व आपल्या समोरच्या विद्यार्थ्याला देखील तंत्रस्नेही बनवले पाहिजे. तंत्रज्ञानाचा वापर केल्यामुळे विद्यार्थ्यांची ग्रहण क्षमता वाढते व विद्यार्थ्यांची आकलन क्षमता देखील वाढते . त्यामुळे शिक्षकांनी आधुनिक शैक्षणिक बदल स्वीकारणे गरजेचे आहे आणि काळानुरूप स्वतःमध्ये बदल करणे गरजेचे आहे. ज्ञानरचनावादाचा वापर करून मुलांना अध्ययनशील बनवले पाहिजे. मुलांची एकाग्रता वाढवण्यासाठी तसेच त्यांच्या विकास करण्यासाठी विविध नवोपक्रम राबवून मुलांचा भावनिक, सामाजिक, बौद्धिक, शारीरिक विकास करणे गरजेचे आहे. म्हणूनच म्हणावेसे वाटते की..

 'शिक्षकांनी आधुनिक शिक्षणाचा घेतला ध्यास, तरच होईल विद्यार्थ्यांचा कलागुणांचा विकास'

   

        -सौ.रोहिणी सचिन चौधरी

नू.म.वि. मराठी शाळा, सोलापूर

('सारथी' या मासिकात प्रसिद्ध)